📸https://guchellas.com/wp-content/uploads/2025/08/image-29-1.png

«Τρισμακάριοι όσοι κρατούν, και δεν λυγούν, απάνω στους ώμους τους, το μέγα, εξαίσιο, αποτρόπαιο μυστικό» Ν Καζαντζάκης

Αναδημοσίευση από:https://revistaliterariaelcandelabro.blog/2025/08/vidrio-abismo-condicion-humana-filosofia/?jetpack_skip_subscription_popup

ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ CANDELABRO

Φωτίζοντας μυαλά.

Πολιτισμός , Φιλοσοφία , Λογοτεχνία και Γλωσσολογία

Γυαλί και άβυσσος: μια μεταφορά για την ανθρώπινη κατάσταση

Ημερομηνία: 28 Αυγούστου 2025Συγγραφέας: Ρομπέρτο ​​Περέιρα

---

Μέσα στις πτυχές της ύπαρξης κρύβεται ένα αίνιγμα που συνοδεύει την ανθρωπότητα από την αρχή της: η ένταση μεταξύ της επιθυμίας να κατέχει τον κόσμο και της βεβαιότητας της απρόσιτης απόστασής του. Αυτό το χάσμα, που εκδηλώνεται ως άβυσσος και αόρατο γυαλί , όχι μόνο οριοθετεί την εμπειρία μας, αλλά και ωθεί τη δημιουργία, τη φιλοσοφία και την ποίηση. Δεν είναι ακριβώς σε αυτή την αδυναμία που σφυρηλατείται το μεγαλείο μας; Και δεν είναι στην πληγή του ορίου που γεννιέται η αληθινή ελευθερία;

---

Ο πολυέλαιος. Φωτίζοντας μυαλά

 Εικόνα που δημιουργήθηκε από το ChatGPT AI — The Candelabra © DR

---

Το Γυαλί και η Άβυσσος

---

Υπάρχει ένα ρήγμα στην ανθρώπινη υπόσταση που πάλλεται σαν αιώνια πληγή: μια αόρατη επιφάνεια που μας επιτρέπει να βλέπουμε αλλά όχι να αγγίζουμε, ένα εύθραυστο γυαλί που, ταυτόχρονα, είναι άθραυστο. Η ύπαρξη μας παρουσιάζει μια πανδαισία μορφών, ήχων και παρουσιών, αλλά ποτέ δεν μας επιτρέπει να διαλυθούμε πλήρως μέσα σε αυτά. Είμαστε όντα που καλούνται σε στοχασμό, καταδικασμένα στην απόσταση. Κοιτάμε, καταλαβαίνουμε, ερμηνεύουμε, αλλά όταν απλώνουμε το χέρι μας, ανακαλύπτουμε την ψυχρή διαφάνεια που μας αρνείται. Κι όμως, αυτή η άρνηση είναι που μας αποτελεί.

Η ζωή ρέει σαν ένα ατελείωτο θέαμα. Οι εποχές αλλάζουν, οι πόλεις δονούνται, τα σώματα γερνούν και τα ποτάμια επιμένουν στην πορεία τους, αλλά όλα συμβαίνουν σαν να ξεδιπλώνονται πίσω από γυαλί. Η πραγματικότητα προσφέρεται ως μια ανέφικτη υπόσχεση: την ακούμε, την μυρίζουμε, τη σκεφτόμαστε, αλλά ποτέ δεν συγχωνευόμαστε με αυτήν. Είμαστε μάρτυρες ενός θεατρικού έργου χωρίς απτή σκηνή, θεατές ενός κόσμου που μας δείχνει τις μάσκες του χωρίς να αποκαλύπτει το πρόσωπό του. Και σε αυτή την χειρονομία, ανακαλύπτουμε ότι η εκπλήρωση αναβάλλεται πάντα.

Ο Φερνάντο Πεσσόα, στην απέραντη Μελαγχολία του, έδωσε ένα όνομα σε αυτό το ουσιαστικό κενό: ο άνθρωπος δεν πραγματώνεται ποτέ πλήρως. Είμαστε ζωντανά διαστήματα, πλάσματα που αιωρούνται ανάμεσα στο είναι και το φαινομενικό. Λαχταράμε να κατέχουμε, να αγγίζουμε, να αγκαλιάζουμε αυτό που βλέπουμε, αλλά η άβυσσος χασμουριέται ανάμεσα στην χειρονομία και το αντικείμενο. Σε κάθε λαχτάρα χτυπάει η αδυναμία. Είμαστε διπλά πηγάδια που κοιτάζουν προς τον ουρανό και ουρανοί που γέρνουν πάνω από τα πηγάδια, χωρίς ποτέ να συναντιούνται. Η ανθρώπινη επιθυμία είναι ένα τόξο που απλώνεται προς το απρόσιτο.

Η συνείδηση, που γιορτάζεται ως το μεγαλύτερο δώρο, είναι επίσης η πιο μυστική κατάρα. Μας χαρίζει διαύγεια, αλλά η ίδια αυτή διαύγεια δημιουργεί απόσταση. Ενώ το ζώο ζει βυθισμένος, ο άνθρωπος στοχάζεται. Ενώ το ζώο παραδίδεται στη στιγμή, εμείς την αναλύουμε. Και αναλύοντάς την, την διαχωρίζουμε, την μετατρέπουμε σε θέαμα. Η διαύγεια είναι ένα μαχαίρι: φωτίζει, αλλά πληγώνει. Το να βλέπεις καθαρά σημαίνει επίσης να ανακαλύπτεις το κενό που χωρίζει το υποκείμενο από το αντικείμενο. Δεν υπάρχει γνώση χωρίς απώλεια, δεν υπάρχει φως χωρίς σκιά.

Μπορεί να φαίνεται μια σκληρή μοίρα: να πεταχτούμε σε έναν κόσμο που δεν θα μπορέσουμε ποτέ να αποκτήσουμε. Αλλά ίσως το παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι ακριβώς χάρη σε αυτό το όριο προκύπτει το μεγαλείο μας. Αν όλα μας δίνονταν χωρίς αντίσταση, αν μπορούσαμε να συγχωνευτούμε με την πραγματικότητα χωρίς απόσταση, θα μας έλειπε η σκέψη και η ποίηση. Οι πληγές γεννούν λέξεις, η έλλειψη καλεί τη μεταφορά, η αδυναμία γίνεται η πηγή της δημιουργίας. Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς γυαλί, δεν υπάρχει φιλοσοφία χωρίς την άβυσσο. Η πληρότητα θα ήταν σιωπή· η απόσταση είναι τραγούδι.

Η ποίηση είναι η προσπάθεια να αγγίξεις το ανέγγιχτο. Κάθε ποίημα είναι ένα χέρι πάνω στο γυαλί, κάθε στίχος ένας τρόμος που επιδιώκει να διαπεράσει το ημιδιαφανές. Η φιλοσοφία, με τη σειρά της, είναι ο διάλογος με το απρόσιτο: ρωτώντας πού δεν θα υπάρξει ποτέ μια πλήρης απάντηση. Το να σκέφτεσαι σημαίνει να αποδέχεσαι ότι η πραγματικότητα μας διαφεύγει, κι όμως να επιμένεις. Έτσι, κάθε πολιτισμός είναι παιδί αυτού του κενού: η λογοτεχνία, η επιστήμη, η μουσική, η ζωγραφική, όλες είναι παραλλαγές της ίδιας χειρονομίας. Προσπαθούμε να αγγίξουμε αυτό που αρνείται, να ονομάσουμε το ανώνυμο, να κατοικήσουμε το αδύνατο.

Η άβυσσος που μας αποτελεί δεν είναι ένα άγονο κενό, αλλά ένα γόνιμο. Είμαστε πηγάδια ανοιχτά προς τον ουρανό και ουρανοί που κλίνουν προς τα πηγάδια, και σε αυτή την άπειρη απόσταση, γεννιέται η επιθυμία. Ο άνθρωπος επιθυμεί επειδή δεν επιτυγχάνει ποτέ. Αυτή η έλλειψη, που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως καταδίκη, είναι στην πραγματικότητα μια πιθανότητα. Αν η ζωή ήταν πλήρης, δεν θα υπήρχε αναζήτηση. Η πείνα είναι αυτή που δίνει νόημα στην τροφή, η δίψα είναι αυτή που δίνει γεύση στο νερό. Ομοίως, η άβυσσος είναι αυτή που δίνει πυκνότητα στην ύπαρξη.

Η αποδοχή της απόστασης δεν σημαίνει παραίτηση, αλλά αξιοπρέπεια. Ο άνθρωπος δεν καλείται να καταστρέψει το γυαλί ή να κλείσει την άβυσσο, αλλά να την κατοικήσει με θάρρος. Το να ζεις σημαίνει να περπατάς μια γέφυρα που δεν φτάνει ποτέ στην άλλη όχθη. Το ταξίδι δεν τελειώνει ποτέ, κι όμως δεν είναι χωρίς νόημα: το μεγαλείο βρίσκεται στο ταξίδι. Η κλίση μας δεν είναι η συγχώνευση, αλλά η ένταση. Η ανθρώπινη χειρονομία είναι ηρωική επειδή γνωρίζει την αδυνατότητά της και όμως επιμένει. Είμαστε ταξιδιώτες προς το αδύνατο.

Η αγωνία προκύπτει όταν ξεχνάμε αυτή την αλήθεια και απαιτούμε την εκπλήρωση. Αυτός που επιδιώκει να σπάσει το γυαλί σκοντάφτει στην απελπισία. Αυτός που απαιτεί να γεμίσει την άβυσσο ανακαλύπτει την έλλειψη νοήματος. Αλλά αυτός που αγκαλιάζει την πληγή ως συστατικό στοιχείο βρίσκει μέσα της την προέλευση της τέχνης και της ελπίδας. Η ζωή δεν έχει να κάνει με την επίτευξη του οριστικού, αλλά με την επιμονή στην κίνηση, κρατώντας το βλέμμα μας ακόμα και όταν δεν υπάρχει επαφή. Το ανθρώπινο μεγαλείο δεν έγκειται στην επίτευξη, αλλά στην επίμονη χειρονομία του να απλώνεις το χέρι σου προς το απρόσιτο.

Ολόκληρη η ιστορία του πολιτισμού είναι μια προσπάθεια να κατοικηθεί αυτή η απόσταση. Από τα πρώτα σχέδια των σπηλαίων μέχρι τους γοτθικούς καθεδρικούς ναούς, από τις ελληνικές τραγωδίες μέχρι τη σύγχρονη μουσική, όλα αναδύονται από το γυαλί και την άβυσσο. Κάθε έργο είναι μια γέφυρα πάνω από το τίποτα, μια προσπάθεια να εγγραφεί νόημα στο αδύνατο. Καμία δημιουργία δεν εξαλείφει το κενό, αλλά όλα μας επιτρέπουν να το αναπνεύσουμε. Ο πολιτισμός δεν γιατρεύει την πληγή, αλλά τη μεταμορφώνει σε κοινή ομορφιά.

Στην εποχή μας, ωστόσο, η ψευδαίσθηση ότι η απόσταση μπορεί να καταργηθεί εξαπλώνεται. Η τεχνολογική αμεσότητα υπόσχεται πλήρη πρόσβαση: όλα διαθέσιμα στην παλάμη του χεριού σας, όλα μπορούν να αναχθούν σε ένα κλικ. Αλλά αυτή η διαφάνεια είναι παραπλανητική: απλώς πολλαπλασιάζει το γυαλί. Αγγίζουμε οθόνες αφής, σύρουμε τα δάχτυλά μας, νομίζουμε ότι έχουμε πρόσβαση, αλλά το μόνο που κάνουμε είναι να ακουμπάμε μια άλλη κρύα επιφάνεια. Ποτέ δεν ήμασταν τόσο περιτριγυρισμένοι από γυαλί. Το σύμβολο έχει γίνει κυριολεκτικό: ζούμε στην υπόσχεση της επαφής, καταδικασμένοι στην επιφάνεια.

Απέναντι σε αυτό, η ποιητική και φιλοσοφική χειρονομία παραμένει επίκαιρη. Δεν πρόκειται για τη διαγραφή της απόστασης, αλλά για τον φωτισμό της. Η ποίηση δεν σπάει το γυαλί: το χαϊδεύει. Η φιλοσοφία δεν κλείνει την άβυσσο: την στοχάζεται. Το ανθρώπινο καθήκον δεν είναι να καταργήσει την έλλειψη, αλλά να μάθει να ζει μέσα σε αυτήν. Αυτή είναι η ηθική της αβύσσου: να συντηρεί την πληγή χωρίς να την αρνείται, να εφευρίσκει τρόπους να την κατοικεί. Δεν πρόκειται για την απόκρυψη της απόστασης με αντικατοπτρισμούς, αλλά για τον μετασχηματισμό της σε πηγή δημιουργίας και ελπίδας.

Να κοιτάς χωρίς να αγγίζεις, να συλλογίζεσαι χωρίς να κατέχεις, να ρωτάς χωρίς να απαντάς: αυτή είναι η ανθρώπινη κατάσταση. Και κάθε άλλο παρά ήττα, αυτή η κατάσταση είναι το μεγαλείο. Γιατί σε αυτή την επίμονη χειρονομία βρίσκεται η αξιοπρέπεια. Το γυαλί δεν θα σπάσει ποτέ, αλλά η ομορφιά φιλτράρεται μέσα από αυτό. Η άβυσσος δεν θα κλείσει ποτέ, αλλά στα βάθη της αντηχεί η ηχώ που μας αναγκάζει να τραγουδάμε και να σκεφτόμαστε. Το ανθρώπινο πεπρωμένο δεν είναι η συγχώνευση, αλλά η πιστότητα στο ημιτελές ταξίδι.

Έτσι, το να ζούμε σημαίνει να αποδεχόμαστε ότι δεν θα κατέχουμε τον κόσμο, αλλά θα μπορούμε να τον ονομάσουμε. Δεν θα τον αγγίξουμε, αλλά θα μπορούμε να τραγουδήσουμε γι’ αυτόν. Δεν θα τον γεμίσουμε, αλλά θα μπορούμε να ελπίζουμε γι’ αυτόν. Είμαστε όντα δημιουργικής αναμονής, αδιάκοπου βλέμματος, άπειρου ταξιδιού. Η πληγή που μας πληγώνει είναι η ίδια που μας δίνει φωνή. Το όριο που μας χωρίζει είναι το ίδιο που μας ωθεί. Το γυαλί και η άβυσσος δεν είναι εχθροί. είναι η μυστική μορφή του μεγαλείου μας.

Έτσι, η ανθρώπινη ζωή συνοψίζεται σε μια ταπεινή και υπέρτατη πράξη: να συνεχίζουμε να κοιτάμε. Να κοιτάμε ακόμα και όταν δεν μπορούμε να αγγίξουμε, να κοιτάμε ακόμα και όταν η απόσταση είναι ανυπέρβλητη. Το να επιμένουμε στην περισυλλογή σημαίνει να αποδεχόμαστε την βαθύτερη αλήθεια: ότι το νόημα δεν έγκειται στο να φτάνεις, αλλά στην επιθυμία· όχι στην κατοχή, αλλά στο να κοιτάς. Το γυαλί είναι διαφάνεια, η άβυσσος είναι ανοιχτότητα. Και το μεγαλείο έγκειται στο να συνεχίζουμε να κοιτάμε, ακόμα και όταν γνωρίζουμε ότι η πραγματικότητα δεν θα επιτρέψει ποτέ στον εαυτό της να την κατακτήσουν.

---

Αναφορές

1. Πεσσόα, Φερνάντο. The Book of Disquiet . Εκδ. Acantilado, 2002.
2. Χάιντεγκερ, Μάρτιν. Τι σημαίνει να σκέφτεσαι;. Χέρντερ, 2005.
3. Camus, Albert. Ο μύθος του Σίσυφου . Alianza Editorial, 2011.
4. Ortega y Gasset, José. Ο Θεατής . Εφημερίδα της Δύσης, 1921.
5. Ζαμπράνο, Μαρία. Forest Glades . Seix Barral Publishing, 1977.

---

Ο πολυέλαιος. Φωτίζοντας μυαλά

#Φιλοσοφία #Ποίηση #Ύπαρξη #Άβυσσος #Γυαλί #Μεταφορά #Σκέψη #Συνείδηση ​​#Άνθρωπος #Πολιτισμός #Στοχασμός #Ταξίδι

El vidrio y el abismo: metáfora de la condición humana